Adı bilinen ilk Türk yazar ve tarihçisidir. Göktürk Devleti'nin kurucusu Kutlug KaÄŸan baÅŸta olmak üzere KapaÄŸan KaÄŸan ve Bilge KaÄŸan'a danışmanlık yapmış, meclis baÅŸkanlıklarını yürütmüÅŸtür.
Tonyukuk'un, kendi adına diktirdiÄŸi kitabesinden; Göktürkler, Juan Juan Devleti'nin elinde esir iken doÄŸduÄŸu anlaşılıyor. Esaretten Kutlug KaÄŸan ile birlikte kurtulmuÅŸ ve Göktürk Devleti'nin kuruluÅŸunda görev almıştır.
Bilge Kağan'a vezirlik yapmanın yanı sıra, ona kızını vererek kayınpederi de oldu.
Ä°yi bir stratejist ve taktik ustası olmasından ötürü, batılı Türkologlar onun için "Türkler'in Bismarc'ı" ifadesini kullanır.
Tonyukuk, kendisi adına diktirdiÄŸi kitabesinde kendini ÅŸöyle anlatıyor:
"Tanrı yarlığadığı (nasip ettiÄŸi) için Türk Budun içinde silahlı düÅŸmanı gezdirmedim. Damgalı atı koÅŸturmadım. Ä°lteriÅŸ KaÄŸan çalışmasaydı; ona uyarak ben kendim çalışmasaydım, il de millet de yok olacaktı. Çalıştığım için il, il oldu; millet de millet oldu. Kendim artık kocadım. Åžimdi Bilge KaÄŸan, Türk Budununu iyi idare ederek tahtında oturuyor."
Türklerin Budizm dinine girmesini engelleyen Vezir Tonyukuk, aynı zamanda Türk milletinin surlarla çevrili ÅŸehirlere yerleÅŸerek, Çinliler tarafından yeniden köle edilmesini de engellemesiyle bilinmektedir. Milletine her zaman yol gösterici olan Tonyukuk, açlıktan tokluÄŸa, kölelikten bağımsızlığa eriÅŸen milletinin yaÅŸayışını ÅŸöyle anlatıyor:
"Karakurum'da tavÅŸan yiyerek, geyik yiyerek oturuyorduk. Budunun boÄŸazı tok idi. DüÅŸmanımız çevrede ocak gibi idi. Biz ateÅŸ idik."
DoÄŸum tarihi bilinmese de, Tonyukuk'un ölümü 726 yılına rastlar. Tonyukuk'un hatırası, ölümünden sonra Bilge KaÄŸan tarafından Bain-Cokto adlı mevkide yaÅŸatıldı.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|
