Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim, Osmanlı Padişahlarının en büyüklerinden biridir. O, büyük bir şair, kuvvetli bir kumandan ve yüksek bir devlet adımı idi.

Yavuz Selim, İkinci Bayezid'in oğludur. Diğer kardeşleri Korkut, Ahmet, Mahmut, Alim Şah, Şehinşah'tır. Annesi Gülbahar Hatun'dur. Yavuz Selim 1467 tarihinde Amasya'da doğdu. Annesi Şehzade Selim'i çok iyi yetiştirdi.

Devrinin en yüksek hocalarından Halim Çelebi'den ders aldı. Ağabeylerinden, daha üstün bir zekaya ve kuvvetli bir iradeye sahipti. Büyük bir devlet adımı olmak için bütün vasıfları haizdi. Edebiyata fazlasıyla meraklı idi. Biri Türkçe, diğeri Farsça iki Divânı vardır. Vezirlerinin boynunu hiç tereddütsüz vurdurabilen bu cengaver, aşık olunca:

Canımı ateş-i aşk istila etti bu sûzişte ,
Gözyaşımdan başka serpilecek su yoktur.

Diye ağlayabilecek kadar hassas bir ruha sahipti. O, büyük bir cihangirdi. Bir gün şöyle söylemişti: Bana cihanda yalnız vatan aşkı kafidir. Çoştukça,

Selim bugün askerlik aşkının padişahıdır,
Ne hanlıkta mukayyeddir,
Ne de Hakana muhtaçtır.

Deyip dünya haritasını önüne alıyor: Bu dünya bir padişaha azdır! Diye üzülüyordu. Yavuz Selim hakikaten yiğit bir insandı. İri vücutlu, şahin bakışlı, pala bıyıklı, bir erkek güzeli idi. Sakalını tıraş ettirir, bir kulağına da küpe takardı. Sade giyinmeyi sever, basit yemekler yerdi. Süslenmeyi hiç sevmezdi. Eşi Hafize Ayşe Sultan, oğlu Süleyman'a süslü bir elbise giydirmişti. Oğlunu süsler içinde gören Yavuz Selim: Sen böyle süslenirsen, Hatunlar ne giyecek? Demişti. Buna rağmen pek sertti. Vezirlerin kusurunu gördüğü zaman affetmez, derhal başını vurdururdu. Halk ona kahramanlığından, sertliğinden dolayı Yavuz demişti.

Babası İkinci Bayezid, oğlu Şehzade Selim'i Trabzon'a vali tayin etmişti. O, burada devlet işleriyle meşgul olurken bir yandan da şiir yazıyordu; bir de sanata sahipti.

Trabzon'da Süleyman adlı bir oğlu dünyaya geldi. Yavuz Selim, Trabzon'da vali iken memleketinin durumunu inceden inceye tetkik ediyordu. İran'dan gelen Şii kuvvetleri Anadolu içlerine doğru akın ediyorlardı. Buna fazlasıyla üzülüyordu.

Babası iyice ihtiyarlamış olduğundan, Fatih devrinin muazzam zaferleri görünmüyordu. Memleketi idare edecek büyük vezirler de yoktu. Bu halden müteessir olan Yavuz Selim, babasına şöyle bir mektup yazdı: Devlet işlerini başarmanın kolay bir iş olmadığı şüphesizdir. Bendelerine kalırsa, iş başına getirilecek kimselerin devlet adamlarından birine mensup olması maksada vefa etmez. Bu gibilerin belki biraz sadakatinden istifade edilebilir. Memleketimizin her köşesinde ilim ve ahlakıyla tanınmış birçok kimseler vardır. O cümleden olmak üzere bu taraftaki kullarınızdan bazılarını uzun zaman denedim. Kendilerine az çok kabiliyet gördüm. Bunlar biraz daha yetiştirilecek olursa kendilerinden istifade olunur. Bu maksatla kendilerini takdime cüret ediyorum."İlim ile ahlakı, en üstün vasıf olarak görmüştü.

Babası artık devleti iyi idare edemiyordu. İstanbul'da bir takım ulema Şehzade Ahmet'i tahta çıkarmaya teşebbüs ettiler. Bunu duyan Yavuz Selim, kuvvetleriyle Rumeli'ne geçerek babasının kuvvetleriyle çarpıştı. Sonuçta kendi gücüyle 1512 tarihinde dokuzuncu padişah olarak tahta çıktı.

Yavuz Selim, padişah olunca iki siyasetin gerçekleştirilmesine çalıştı. Birisi doğu siyaseti; İran'da Şii Safevî Devleti'ni ortadan kaldırmak, Orta Asya'ya bir kapı açmaktı. Diğeri ise; Kuzey siyaseti ile Mısır'ı elde ederek Hint ticaret yollarına sahip olmaktı. Aynı zamanda Halifeliği Araplardan alarak üç yüz milyon Müslüman'ın Halifesi sıfatını kazanmaktı. Yavuz Selim, bu emellerini yerine getirebilecek bir kudrette yaratılmıştı. Ordusu onu çok seviyordu. O da büyük kuvvetlere kumanda etmek iktidarına sahipti.

Yavuz Selim tahta çıktığı sıralarda Safevî tahtında bulunan Şah İsmail hiç rahat durmuyor, Anadolu'ya akınlarda bulunuyordu. Yavuz, İran'daki Şiilere bir ders vermeğe karar verdi. Yavuz Selim, Edirne'de bir divan kurarak İranlılara harp ilan etti. Ordusu 19 Mart 1514 tarihinde Edirne'den hareket ederek, Anadolu yakasına geçti. Derhal Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa orduya katıldı. Sadrazam Dukakin zade Ahmet Paşa, öncü olarak ileri harekete geçti. Bütün kuvvetlerinin adedi 180,000 kişi idi.

Ordu, Erzincan taraflarına gelince, Yavuz Selim, Şah İsmail'e bir mektup göndererek, şunları yazdı:

Fitneler çıkardınız, İslam büyüklerine küfürler ediyorsunuz, bunun cezası katildir, üzerinize geliyorum, işgal ettiğiniz Osmanlı memleketlerini geri veriniz. Buna karşı şah İsmail de bir mektup yazdı. Hakaret olsun diye de içi afyon dolu bir kase gönderdi. Yavuz da ona bir aba, bir asa, bir de külah yolladı.

Askerin yolu uzun olduğundan çok güçlük çekiyorlar, hem de erzak sıkıntısına uğruyorlardı. Bu hali Yavuz'a söyleyen Hemdem Paşa'yı, padişah derhal idam ettirdi. Fakat askerde isyan emareleri göründü. Yeniçeriler tabanları yarılmış, çarıklarını mızraklarının ucuna takarak, Yavuz'un çadırının etrafını sardılar. Çadıra da bir silah attıktan sonra, hep bir ağızdan: İstemezük, istemezük!... Diye bağırmaya başladılar. Bu hali giren Yavuz, çadırdan fırlayıp atına atlayarak askerlerine gözünü dikti ve onlara ateşli bir hitapta bulundu: Ey asker kıyafetli korkaklar; çoluğunu, çocuğunu, karısının kucağını muharebeye tercih edenleriniz varsa geri dönsünler!... Ben buraya geri dönmek için gelmedim. Bu meşakkatlerin çekileceğini tahta çıktığım zaman söylemiştim. Şimdi niçin itaat etmiyorsunuz? Siz harbe girmezseniz, ben yalnız başıma girerim!. Bu hitap karşısında asker heyecana gelerek yoluna devam etti.

Ordu, 22 Ağustos 1514'te Çaldıran Ovası'na geldi. Yavuz, Şah İsmail'e bir kadın elbisesi gönderdi. İran ordusu 120,000 kişi idi. Kısa bir zaman sonra Çaldıran Ovasında çarpışma başladı. Neticede Şah İsmail'in ordusu bozuldu. Kendisi harp meydanından kaçtı. Türk ordusu muzaffer olarak Tebriz'e girdi. Şah İsmail'in meşhur incili tahtı da Türklere geçti.

Yavuz'un Çaldıran zaferinden sonra en büyük savaşı "Ehramlar muzafferiyeti"dir. Bu harbi de Mısır Kölemenlerinin hükümdarı Cansu Gavri, Toman Bey ile yaptı. Yavuz'un kuvvetleri Mısır Kölemenleriyle 24 Ağustos 1516'da Mercidabık'ta karşılaştı. Bu kuvvetleri perişan ederek, Suriye ülkesini fethetti. Bundan sonra da Yavuz Gazze zaferiyle Filistin'i fethederek, Sina Çölünü aştı, Kahire'ye geldi. Toman Bey'in kuvvetlerini de, 22 Ocak 1517'de Ehramlar önünde perişan etti. Mısır ülkesi de Türk ülkeleri arasına girdi. Bu savaşta Kölemenler Yavuz Selim diye Sinan Paşa'yı öldürdüler. Bunu duyan Yavuz Selim: Heyhat Mısır'ı zaptettik, fakat koca Sinan'ı kaybettik!... dedi.

Son Abbasi Halifesi Mütevekkil Alallah, Hazreti Peygamberin mübarek emanetleriyle Halifeliği, Yavuz Selim'e teslim etti. Bundan sonra Osmanlı padişahları tebaasının hükümdarı ve aynı zamanda bütün Müslümanların Halifesi oldu. Yavuz Selim, Nil nehri kenarında gezinirken suya düştü, fakat derhal kurtardılar. Her zaman yanında bulunan büyük Türk alimi İbn-i Kemal'e askerlerin halini sordu. O da, askerlerin çadırlarında şu türküyü söylemekte olduklarını bildirdi:

Nemiz kaldı bizim mülk-i Arabda Nice biz dururuz
Şam ü Haleb'de Cihan halkı kamu iş-ü tarâbda
Gidelim biz dahi Rum illerine...

Bunun üzerine Yavuz: Git Vezire söyle! Sabah orduyu kaldırsın! Diye emir verdi. Yavuz Selim, Mısır'da yedi ay üç gün kaldıktan sonra yola çıktı. Yavuz Selim, Mısır'dan 1000 deve yükü altın ve gümüş para ile İstanbul'a geldi.

Yolda İbn-i Kemal'in atının ayağından bir çamur parçası Yavuz'un giydiği feraceye değdi. İbn-i Kemal sapsarı kesildi. Fakat Yavuz Selim: Bu cübbeyi alın, böylece hazinemde saklansın; alimlerin atlarının ayaklarından sıçrayan çamur bizim makbulümüzdür. Demek suretiyle ilim adamlarına olan saygısını belirtmişti.

Yavuz Selim, sadrazamlığa Pir Mehmet Paşa'yı getirdikten sonra Macaristan'a bir sefer yapmak üzere ordusu ile yola çıktı. Fakat Çorlu ile Uğraş nahiyesi arasındaki Sirt köyünde hastalandı.

Sırtında çıkan Sirpençe büyümüştü. Ağırlaşınca eline bir Kur'an-ı Kerim aldı; Yasin suresini okuyarak, 1520 tarihinde 53 yaşında bu cihangir, dünya evini terk etti. Dokuz yıllık, debdebe içinde zaferlerle dolu olan hayatı sona erdiği zaman, dünya tarihi en büyük hükümdarlarından birini kaybediyordu.